Vlora për diasporën: shpallja e pavarësisë 1912, Ismail Qemali, qafa e Llogarasë, Sazani, parku i Karaburunit dhe rivierë.
Më 28 nëntor 1912, në një ndërtesë të vogël të Vlorës, Ismail Qemali ngriti flamurin kuqezi me shqiponjën dykrenare dhe shpalli pavarësinë e Shqipërisë. Ai moment — i zgjedhur me kujdes në mes të Luftës së Parë Ballkanike, ndërsa ushtritë serbe, malazeze dhe greke synonin Adriatikun — i dha popullit shqiptar shtetin e tij modern. Për diasporën kudo në botë, Vlora është vendi më i shenjtë i identitetit tonë kombëtar. Çdo familje shqiptare mbi planet e ka 28 Nëntorin për ditë festive; çdo fëmijë i lindur në Itali, Greqi a Amerikë e ka mësuar emrin Ismail Qemali; dhe çdo vit, dhjetëra mijëra diasporanë kthehen për të nderuar Sheshin e Flamurit.
Vlora është themeluar nga ilirët si Aulón në fillim të mijëvjeçarit të parë p.K., u kolonizua nga grekët në shek. VI p.K., dhe u bë pjesë e perandorisë romake e bizantine. Skënderbeu drejtoi një rrethim të dështuar të kalasë venedik këtu më 1463–1464. Por momenti vendimtar i Vlorës është 28 nëntor 1912: Ismail Qemali, diplomat shqiptar nga Vlora që kishte shërbyer për perandorinë osmane, mblodhi delegatët kombëtarë në një shtëpi të vogël (sot Muzeu i Pavarësisë) dhe shpalli krijimin e shtetit shqiptar të pavarur. Më 1914, qyteti shërbeu shkurtimisht si kryeqytet, dhe gjatë Luftës së Parë Botërore u pushtua nga forcat italiane (1914–1920) deri sa Lufta e Vlorës e 1920 i dëboi italianët dhe konsolidoi sovranitetin tonë. Pas vitit 1991, Vlora u bë porti kryesor nga ku dhjetëra mijëra shqiptarë morën anijet drejt Italisë në kërkim të një jete më të mirë — eksod që ende e ndien çdo familje vlonjate.
Filloni në Sheshin e Flamurit (falas, 24/7) me Monumentin e Pavarësisë, statujë gjigant prej bronzi që paraqet Ismail Qemalin krah figurave alegorike — punim i skulptorit Mumtaz Dhrami më 1972. Vendi është pelegrinazh kombëtar; çdo 28 nëntor, qyteti përmbushet me njerëz dhe flamuj. Muzeu i Pavarësisë, brenda ndërtesës origjinale ku u nënshkrua Deklarata, është më shumë altari kombëtar se sa muze tradicional (200 lekë, e martë–e diel 09:00–16:00).
Muzeu Etnografik i Vlorës ekspozon kostumet labe dhe ç\ame, vegjët dhe armët e maleve. Xhamia e Muradies (1542), e ndërtuar nga Sinan Pashai i famshëm osman, ankoron qendrën e vjetër. Për natyrë urbane, ecni në Lungomare, shëtitorja 4 km buzë detit e ndërtuar pas 2015 — kafenetë e mbrëmjes këtu janë vendi ku diaspora takon kushërinjtë në qershor e gusht.
Vlora ankoron tranzicionin nga Adriatiku në Jonin. Nga qendra, ngjitni 30 km në jug deri në Qafën e Llogarasë (1.027 m) — pasazhi alpine i Parkut Kombëtar të Llogarasë, ku malet Çikë (2.044 m) bien drejtpërsëdrejti në det. Pamja nga maja, mbi rivierën jonike që shtrihet drejt Himarës, është një nga më të paharruarat e Shqipërisë. Restorantet e Llogarasë shërbejnë mish qengji në hell të pjekur me erëzat e malit. Ngjitur, Parku Kombëtar Detar i Karaburunit-Sazanit mbron gadishullin e egër dhe ishullin e Sazanit, ish-bazë ushtarake italiane dhe shqiptare e tani e arritshme me ekskursione me anije nga porti i Vlorës (zakonisht 30–50 € për një ditë). Bregdeti i Karaburunit fshehet plazhe të arritshme vetëm nga deti — uji më i pastër në Shqipëri.
Tryeza vlonjate është e detit dhe malit njëkohësisht. Porositni peshk në saç, midhje në fërgesë, kallamare të mbushura me oriz, dhe — për diasporanët që dëshirojnë diçka tradicionale — tave dheu me mish dhe perimet e fshatrave të Vlorës. Verërat e Drashovicës, fshatit në brendësi, janë rritur nga varietetet labe që mbahen vetëm këtu. Mbylleni me fiq të thatë me arra dhe një gotë rakie nga manastiret e Zvërnecit. Diaspora vlonjate në Itali shpesh sjell rakinë dhe vajin e ullirit nga fshati i tyre — produktet që tregjet evropiane nuk i kanë.
Më 7 mars 1991 dhe sërish në gusht 1991, anija "Vlora" u nis nga porti me mbi 20.000 shqiptarë drejt Bari-t italian — episodi më i madh i njerëzimit të vetëm i pasluftës në Mesdhe. Imazhi i anijes së mbingarkuar, e mbushur me trupa njerëzish nga keli në direk, është bërë simbol global i shpresës dhe dëshpërimit. Sot, brezi i atyre udhëtarëve sjellin fëmijët e tyre të lindur në Bari, Brescia, Romë në Vlorë çdo verë. Lungomare në mbrëmje është plot biseda në italisht-shqipisht — fëmijët flasin italisht me prindërit e tyre që e mbajnë gjuhën amtare gjallë me lot dhe gjeste. Ky është Vlora i 21 shekullit: qyteti që pa eksodin më të madh dhe që sot pret rikthimin më të dashur.
Nga Tirana janë 130 km / 1.5–2 orë me autostradën e re. Maji-qershori, shtatori dhe tetori janë sezoni më i mirë. Korriku-gushti janë sezoni i diasporës — Lungomare bëhet pothuajse italo-shqip. Vlora kombinohet me Sarandën, Llogaranë dhe Beratin. Tur privat 6 ditë — Shqipëria klasike dhe Riviera, Butrinti dhe Gjirokastra — 3 ditë të dyja kalojnë nga Vlora.
Vlora gjatë gushtit bëhet kryeqyteti i diasporës italo-shqiptare. Festivalet kombëtare — Vlora Music Day, Festivali i Këngës Labe në Borsh, Festivali i Verave Shqiptare që organizohet në Drashovicë — mbledhin mijëra vizitorë. Kafenetë dhe restorantet e Lungomare-s mbushen me familje të mëdha 15-20 njerëzish ku gjyshet flasin në shqip dhe nipat përgjigjen në italisht — atmosferë që na kujton se Shqipëria sot është më shumë se kufijtë e saj. Çdo mbrëmje, në sheshët e Vlorës, bëhen takime të klubeve të diasporës nga Bari, Brescia, Romana, Lecce — disa familje organizojnë dasma më të mëdha këtu se sa në Itëli, sepse Vlora ka kishat dhe xhamitë origjinale, kuzhinën autëntike, dhe këngat tradicionale që nuk gjenden askund tjetër. Për brezin e tretë të diasporës — nipat e atyre që iknë më 1991 — kjo është veranda e identitetit dhe çdo verim në Vlorë është mision i memuarës së gjallë.
Përveç qytetit dhe Llogarasë, Vlora ankoron një varg plazhesh të arritshme nga qyteti me makinë në më pak se 30 minuta. Plazhi i Radhimës, 9 km në jug, është më i preferuari i familjeve vlonjate — rëre e imët, ujë i cekët, restorante peshku me çmime miqësore. Plazhi i Orikumit, 18 km në jug, ka rrënojat e qytetit antik Orikum (themeluar shek. VI p.K.) drejtpërsëdrejti pranë plazhit — pleq lahen ku Aleksandri i Madh ka mund të ketë ankoruar flotën. Gjiri i Dafinës dhe Plazhi i Hashtafit kërkojnë rrugë më të vështira por shpërblejnë me ujë të kthjelluar dhe paqe. Diaspora që merr Vlorën si bazë mund të ndryshojë plazh çdo ditë pa lëvizur shumë larg — dhe çdo darkë mund të jetë në një restorant tjetër buzë detit me pamjen e bukur ndaj diellit perëndimor mbi Karaburun.
Sepse më 28 nëntor 1912 në Vlorë u shpall pavarësia e Shqipërisë — fundi i 5 shekujve sundimi osman dhe lindja e shtetit modern shqiptar. Çdo familje shqiptare në botë e feston.
Po, ekskursionet ditore nga porti i Vlorës kushtojnë 30–50 €. Ishulli ka rrënoja ushtarake italiane dhe plazhe të virgjëra.
Dy ditë: një për qytetin (Sheshi i Flamurit, muzetë, Lungomare) dhe një për Llogaranë e plazhet. Tri ditë me Sazanin dhe Karaburunin.
Një flamur kuqezi i bërë në Vlorë (vendlindja e flamurit modern), një botim i Deklaratës së Pavarësisë në shqip, ose një shishe vere lokale.
How it works
Dëgjoni turin audio falas — ose rezervoni eksperiencë private me udhërrëfyes.
Hap Turneu Audio Rezervo nje Tur